Obecnie najważniejszą spośród licznych aktywności Michała jest budowanie wizerunku postaci-przewodnika po swojej twórczości – Kota Karabina. To kontrolowane alter ego ma za zadanie oprowadzać widza po obszarze działań Michała, zaś dla samego artysty będzie stanowić swego rodzaju oczyszczenie i odciążenie.

„Hyjkowa twórczość” to konsekwentny podział na obraz stały i obraz ruchomy. Fotografia to medium, z którym Michał zaprzyjaźniony jest już od dziecka. Za sprawą dziadka nauczył się utrwalać spojrzenie i powoli zaczął podkreślać jego subiektywność. Dzisiaj działania Michała wypływają z naturalnej potrzeby tworzenia. Sam artysta zaznacza, że w swoim podejściu do sztuki czuje się spokrewniony z Keithem Haringiem, jednym z czołowych twórców amerykańskiej transawangardy lat 80. Podobnie jak Keith, Michał nie potrafi kłamać w swojej sztuce, bazuje na intuicji i warsztacie. Wszystko, co jest mu bliskie, znajduje odbicie w jego pracach. Tak dzieje się np. z deskorolką, jedną z czołowych pasji artysty, której motyw wielokrotnie pojawia się w pracach Michała i wiąże się z jego stylem i filozofią życia. Właśnie te dwie ścieżki – sztuka i życie – w tym wypadku łączą się w jedną drogę.

Projekt pod tytułem „Peryszkop”, przygotowany na konkurs Fresh Zone, wykorzystuje militarny element łodzi podwodnej i nadaje mu nowy wymiar. Jak tłumaczy Michał,

kontekstualna idea „peryszkopu” narodziła się z użytkowego charakteru pomnika, którego brakuje w przestrzeni miejskiej. Potem doszła wizja łodzi podwodnej i peryskopu pomagającego widzieć to, czego nie widać na wysokości oczu człowieka.

Tytułowy „Peryszkop” jest nie tyle ingerencją w przestrzeń, co próbą jej eksploracji. Artysta skłania mieszkańców do spojrzenia „ponad”, poszerzenia pola widzenia poza dostępne i znane obszary. Jest w tej idei trochę dziecka, z typową niepohamowaną chęcią poznania i odkrywania. Z innej perspektywy peryskop to synonim judasza w drzwiach, narzędzie podglądacza. Praca pozwala na dowolność interpretacji, każdy w swoim kadrze dostrzeże coś innego – własnego.

Jednym z najświeższych utworów Michała jest „Rap diaspora”, w której artysta nietypowo poddaje analizie paralelność powtórzeń w snowboardzie i w obrazie ruchomym. Film wykazuje repetywną naturę zjawisk takich jak snowboard uliczny i bit hip-hopowy w kontekście historycznym oraz kulturowym.

Pisząc o Hyjku, nie można pominąć kwestii magazynu KEX-MAG, który Michał współtworzy wraz z grupą przyjaciół z bielskiego podwórka. Tak się złożyło, że każdy z nich oscyluje wokół sztuki współczesnej, a razem tworzą niesamowicie zgrany zespół, czego efekty można oglądać na stronie internetowej.

Portfolio Michała dostępne jest na stronie Katedry Intermediów krakowskiej ASP w zakładce „Studenci”.

Michał Hyjek – student Katedry Intermediów krakowskiej ASP, członek grupy KEX-MAG, laureat konkursu Fresh Zone w ramach ArtBoom Tauron Festival.

fot. Weronika Szmuc

Rozmawiała Monika Zacharska

Ewelina Woźniak-Szpakiewicz to artystka „wielofunkcyjna” – architekt, urban explorer, muzyk. Od roku 2008 jest doktorantką na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej w Instytucie Projektowania Artystycznego. Zawodowo związana jest z firmą Mofo Architekci, prowadzi również pracownię projektową Up Studio. Do jej zainteresowań należy problematyka wpływu mobilnych i tymczasowych form architektonicznych i artystycznych na kształt współczesnej przestrzeni publicznej. Jak sama przyznaje, projekt „Dobra Inwestycja” realizowany podczas ArtBoom Tauron Festivalu to jej pierwsze doświadczenie związane z festiwalem sztuki w przestrzeni publicznej. Ewelina dodaje: Badaniem i obserwowaniem przestrzeni publicznej intensywnie zajmuję się od kilku lat, i jest to dość mocno związane z doktoratem, w którym analizuję przestrzeń  publiczną w kontekście nowych mobilnych form pojawiających się tymczasowo we wnętrzach miejskich.

Zapytałam Ewelinę o kilka kwestii związanych z szeroko pojętym projektowaniem krajobrazu miejskiego oraz o jej opinie na temat polityki zarządzania przestrzenią miejską.

Ewelina Woźniak-Szpakiewicz: Tymczasowe interwencje w przestrzeni publicznej dają olbrzymie możliwości architektowi/artyście w wielokrotnym jej przemienianiu i kreowaniu. Ośmielają do „eksperymentowania z przestrzenią” bowiem nie grożą trwałą interwencją przestrzenną. Poza tym, tymczasowe projekty pobudzają
wyobraźnię użytkowników, wywołując nowe wrażenia i doświadczeniazwiązane z daną przestrzenią, aktywizują społeczność, i często wypełniają brak „czegoś”. Uważam, że Kraków z racji swojej historycznej struktury, konserwatywnego charakteru i zamknięcia na to co nowe, szczególnie potrzebuje takich chwilowych przestrzennych
niespodzianek/zaskoczeń. Z góry założona czasowość projektu sprawia, że mieszkańcy oraz rządzący mniej protestują, co wydaje się być jedyną szansą dla tego miasta – szansą na otwarcie na sztukę współczesną, nowe działania, eksperymenty, przemiany, itd.

M.Z.: Chciałabym się odnieść do Twojego artykułu „Uroda tymczasowości. Wpływ zdarzeń przestrzennych na odbiór współczesnej przestrzeni publicznej”. Poruszasz tam kwestię społeczeństwa ponowoczesnego, a w odniesieniu do architektury przestrzeni miasta postindustrialnego. Czy w Polsce, kraju, który zazwyczaj jest trochę „w tyle” jeśli chodzi o postęp, można zauważyć elementy właśnie przestrzeni miasta postindustrialnego? Czy Polscy architekci i osoby odpowiedzialne za wygląd przestrzeni publicznej boją się zmian, eksperymentowania, czy raczej jesteśmy na bieżąco?

E.W.-Sz.: Patrząc na projekty nadsyłane na liczne konkursy architektoniczne, śmiało można stwierdzić, że jesteśmy na bieżąco. Jest wiele fantastycznych pomysłów na miarę światowej architektury. Wiadomo jednak, że nie jesteśmy tak bogatym i, niestety, otwartym krajem na nowości, jak choćby Holandia, Niemcy, czy Anglia,  co powoduje, że
najśmielsze projekty po prostu nie powstają, a nasze miasta wypełniają się kolejnymi smutnymi projektami…

M.Z.: W wyżej wspomnianym artykule wspominasz o łączeniu elementów trwałych i zmiennych w przestrzeni. Stawiasz też tezę, że relacja i współistnienie tego, co zmienne i trwałe może warunkować urok miejskiego krajobrazu – czy mogłabyś doprecyzować na czym warunkowanie tego uroku ma polegać? Tzn. dlaczego tak się dzieje, że łączenie tych dwóch elementów jest lepsze niż brak tego połączenia?

E.W.-Sz.: Brak współistnienia  tych dwóch elementów jest niemożliwy w miejskim krajobrazie. Stała struktura architektoniczno-urbanistyczna jest w ciągłej relacji z tym co zmienne, czasowe, często nieprzewidywalne i
przypadkowe. Wzajemne oddziaływanie trwa i na szczęście jest niemożliwe do zatrzymania, co najwyżej  zintensyfikowania lub  zredukowania. Współistnienie tego co zmienne i trwałe powoduje, że miasto potrafi
zafascynować, zaskoczyć, zmęczyć, czy rozczarować. Tymczasową urodę przestrzeni miejskich kształtują zdarzenia, które pojawiają się w nim i znikają wchodząc na chwilę w relację ze stałą strukturą. Sztuka prezentowana przez „Fresh Zonowców” też jest takim właśnie wypełniaczem i stymulantem przemian urody miejskiego krajobrazu.

M.Z.: W początkowej części tego samego artykułu zawarty jest cytat Zygmunta Baumana: „Współczesny konsument jest zbieraczem wrażeń”. Czy wobec tego współczesny artysta, także architekt, powinien robić wszystko, aby mu tych wrażeń dostarczać? Czy może drogą do ich dostarczania powinno być szokowanie i zaskakiwanie?

E.W.-Sz.: Żyjemy w kulturze wielości, mnogości, a współczesne miasto nacechowane jest dużą ilością obrazów, komunikatów… Sądzę, że rolą architekta, czy artysty działającego w przestrzeni publicznej jest przede wszystkim stymulowanie pozytywnych zmian poprzez interwencje, które mają szansę podnieść wartość przestrzenną, funkcjonalną czy symboliczną wnętrz miejskich. Te nowe działania – aktywizujące, pobudzające do refleksji, mogą okazać się bardzo istotne dla współczesnego konsumenta-zbieracza wrażeń, który może, ale nie musi stać się odbiorcą sztuki. Skala jawności architekta/artysty w przestrzeni publicznej zależy od intencji samego twórcy, nie uważam, że
architekt/artysta powinien przede wszystkim szokować. Gdyby działania artystyczne były skoncentrowane tylko na prowokacji, byłoby to wyjątkowo męczące dla użytkownika miasta.

fot. Martyna Woch

Nagrodzona w tegorocznej edycji Fresh Zone, Rozalia Kostka jest studentką wydziału rzeźby krakowskiej ASP, ale jej twórczość nie ogranicza się do studiowanej dziedziny, znana jest przede wszystkim ze swoich prac przeznaczonych do eksponowania w przestrzeni publicznej oraz projektów związanych z planowaniem przestrzeni. Jak sama twierdzi często inspiracją stają się dla niej absurdalne skojarzenia, niekonwencjonalne zachowania i prowokacja. Projekt dla ArtBoom nie jest jej pierwszym doświadczeniem związanym z festiwalem sztuki w przestrzeni publicznej, brała udział w warszawskich Przemianach oraz w „Siete en Ligne” w Belgii.

Iga Urbańska.: Studiujesz na ASP na wydziale rzeźby, ale z Twoich prac wynika, że bardziej interesują Cię zagadnienia związane z planowaniem przestrzeni.Jaki jest twój cel? Chcesz odświeżyć wizerunek miasta, zaskoczyć mieszkańców, wywołać dyskusję?

Rozalia Kostka: Wydaje mi się, że sztuka powinna być, powstawać bliżej ludzi. To jest trudne, bo ludzie nie mają na to czasu i wolą iść na wódkę niż do muzeum. Poza tym jest spora konkurencja: telewizja, internet, rozrywka, wszystko jest na wyciągnięcie ręki! Czemu i ze sztuką nie mogłoby tak być? Miasto ma niesamowity potencjał i to nie tylko centrum, ale przede wszytskim obrzeża, często zapominane, traktowane jak “miasto” drugiej kategorii. Sama mieszkam w dzielnicy daleko od centrum i na co dzień obserwuję, że nic się tu nie dzieje…

I.U.: Twoje projekty są zapewne zaskakujące dla ludzi, którzy z reguły nie są przygotowani na kontakt z dziełem sztuki poza przestrzenią muzealną.

fot. Martyna Woch

R.K.: Uważam, że często trzeba trochę “podrażnić” ludzi, aby na coś zwrócili uwagę, np. budowa paryskiego Pompidou była bardzo kontrowersyjna, budynek się nie podobał. Teraz, po 20 latach jest on integralną częścią starego Paryża, pięknie się zestarzał, a jego funkcjonalność jest wciąż wystarczająca. Ludzie tam przychodzą i mają kontakt nie tylko ze sztuką. Poza tym każde miasto ma niesamowity potencjał żeby ukryć w nim różne obiekty, które pojawiałyby sie w nim nie tylko przy okazji festiwalu, żeby bawić się z widzem.

I.U.: “Non-Kraków” zrealizowany w ramach Fresh Zone i zwycięski projekt na zagospodarowanie ronda w Grodzisku Mazowieckim wykonany z Marcinem Sikora czyli “Patrzały”- oba, mimo, ze zupełnie różne, mocno ingerują w przestrzeń miejską, są zaskakujące, nie można być wobec nich obojetnym.

R.K.: Jadąc drogą często widziałam różne rury, o różnych grubościach, które nie wiadomo skąd wychodziły, potem znikały, potem znów się pojawiały, nigdy nie wiadomo było dokąd wiodą. Pomyślałam więc, że wszystkie one wyłonią się na rondzie w Grodzisku Mazowieckim. Poza tym widok takich oczu na rondzie może być zadziwiający, to tak, jakby ktoś nam się przyglądał- ktoś, ale być może nie istota ludzka☺. Projekt “Patrzały” jeszcze nie został zrealizowany, więc nie wiem jak na niego reagują przechodnie, a raczej kierowcy. Spotkałam się z opinią, iż uniwersalność tego projektu polega na tym, że mógłby on stać w każdej przestrzeni.

I.U.: Mam wrażenie, że ważniejsze dla Ciebie od samego dzieła sztuki jest reakcja zachodząca między nim, a otoczeniem w jakim się znajduje oraz zwracanie uwagi na otaczającą przestrzeń i jej problemy. Dzieło wydaje się w tym kontekście być pretekstem do interakcji z widzem. Dowodem na to są prace wykonane we współpracy z Piotrem Świątoniowskim i Marcinem Sikorą na festiwal “Site en Ligne”.

R.K.: Pamiętam bardzo pozytywne reakcje ludzi na te prace, np. gaśnice na drzewach. Ludzie najpierw zauważali jedno, potem kolejne, aż w końcu byli w lesie, gdzie każde drzewo miało swoją ochronę. Tak samo było z drzewami zabezpieczonymi wielkimi klipsami, takimi jak te, którymi zabezpiecza się w sklepach ubrania przed kradzieżą. Często wywiązywały się dyskusje z oglądającymi.Jedni widzieli w tym protest ekologiczny, inni dowcip, a jeszcze inni po prostu lepiej się czuli gdyby te gasnice naprawdę były w lesie. Chciałabym, żeby koło moich prac nie przechodziło się obojetnie. Lubię prace, które są częścią jakiejś przestrzeni, a nie tylko kolejnym przedmiotem w niej ustawionym. Wolałabym żeby je ktoś ukradł, niż ogrodził płotem z napisem “NIE DOTYKAĆ”

I.U.: Na zakończenie chciałabym porozmawiać o twoim projekcie zagospodarowania placu Szczepańskiego, uwzględniał on dużo zieleni, i to nie w postaci klombów czy skwerów, ale wysokich drzew, nie spotykanych raczej na miejskich placach. Obecnie możemy podziwać pierwsze efekty zagospodarowania placu według projektu zupełnie innego niż twój, chciałaby się powiedzieć: bardziej bezpiecznego. Co sądzisz o upodobaniu do architektury zachowawczej, niezbyt nowoczesnej?

R.K.: Inspiracją do powstania projektu był budynek paryskiej biblioteki im. F. Miteranda zaprojektowany przez Dominika Perraulta. Architekt w wielkim, prostokątnym atrium na parterze przeniósł las z wielkimi, kilumetrowymi sosnami, brzozami, trawą itd. Pomyślałam sobie, że zagospodarowanie takiego placu sosnami dałoby ludziom oddech i wniosło niespodziankę. Las kojarzy się z odpoczynkiem, relaksem, świeżym powietrzem, beztroską. Plac jako miejsce, w którym ludzie mogą się rozluźnić, położyć na trawie i zamknąć oczy. Nie lubię placów jak pustynie, przez które tylko się przemyka, które w żaden sposób nie zachęcają by na nich zostać. Takie martwe przestrzenie mnie przerażają.

W Krakowie drażni mnie podchodzenie do wszystkiego zbyt serio. Myślę, że jest tu wystarczająco poważnie, trochę eksperymentu, koloru i szaleństwa przydałoby się temu miastu. Poza tym nowe, piękne obiekty mogłyby także przyciagnąć turystów, którzy nie podróżowaliby tylko drogą królewską, ale odpoczęli na jakimś “wariacko” zagospodarowanym placu.
Tworzenie bezpiecznej architektury jest zawsze wygodne. Współczesne zagospodarowanie przestrzeni nie kojarzy się dobrze. Architekci boją się eksperymentów, są zachowawczy lub często stają się niewolnikami swojego ‘stylu’, żeby zobaczyć coś dobrego trzeba najczęściej wyjechać z Polski i wtedy widzi się, że współczesne obiekty wcale nie muszą straszyć.
Jeśli chodzi o plac Szczepański to może lepiej działałby tam plac dla deskorolkarzy z wielką ścianaądo wykonywania graffiti?☺
I.U. : Ciekawy pomysł. Dziekuję za rozmowę.

Monika Zacharska

11 czerwca, czyli dzień inauguracji Art Boom Tauron Festival, był również pierwszym dniem rozpoczęcia projektów realizowanych w ramach konkursu Fresh Zone. Jednym z projektów są Porachunki z grupą Łuhuu!, a jako że rolki do paragonów przygotowane przez artystki są już w sklepach, udaliśmy się na mały rekonesans z przebiegu akcji.

Wybraliśmy się do sklepów biorących udział w projekcie w celu zapoznania się z dotychczasowymi wynikami Porachunków.

Pytaliśmy mieszkańców i sprzedawców z Podgórza, co sądzą na temat akcji.

- To naprawdę świetny pomysł. Dzięki temu zwykłe paragony, stały się atrakcyjne wizualnie i ciekawią kupujących. – powiedziała ekspedientka ze sklepu uczestniczącego w projekcie.

Poprzez umieszczenie na paragonach opinii mieszkańców Podgórza na temat dzielnicy, zyskały one wartość nie tylko estetyczną, bowiem stały się również źródłem istotnej informacji. Dodają również, że często dla nich samych jest to ciekawa lektura w wolnej chwili.

Niestety, jak wynika z rozmów ze sprzedawcami, większość paragonów zostaje w sklepie, ponieważ kupujący przyzwyczajeni są do nie zabierania ich ze sobą. Dlatego właśnie niektórzy z pracowników sklepów, wiedząc o całej akcji, namawiają kupujących do wkładania ich do toreb z zakupami i czytania w domu. Zapewne właśnie tam, w domowym zaciszu, dochodzi do prawdziwej konfrontacji własnych opinii z tymi przeczytanymi na odwrocie paragonu. Jest jednak garstka kupujących, która zauważa informację już w sklepie – zwykle zgadzają się ze wszystkimi wypowiedziami widniejącymi na białym papierku. Idea pomysłu bardzo utrafiła w koniunkturę wolności słowa.

- To dobrze, że ktoś dał ludziom możliwość swobodnego powiedzenia o tym, co myślą o Podgórzu, co najbardziej w tej dzielnicy cenią, a co by zmienili - mówi jeden z mieszkańców dzielnicy.

Projekt Porachunki stał się więc pośrednikiem w rozmowie pomiędzy mieszkańcami Podgórza oraz istotnym źródłem informacji na temat postrzegania przez nich dzielnicy oraz możliwości jakie przed nią stoją.

Jak poruszyć problem bezdomności, by w nienarzucający się sposób dotarł on do szerokiej publiczności? Zastanawiali się nad tym artyści z Poznania Agnieszka Popek–Banach i Kamil Banach. Razem żyją, razem pracują, razem mieszkają. Ideę swojego miejsca na ziemi wcielili w projekt Home Sweet Home przygotowany na konkurs Fresh Zone. Wycieraczki, które symbolizują przekroczenie progu domu i wejście w bezpieczną prywatną przestrzeń, zostaną umieszczone w miejscach, w których na co dzień możemy spotkać bezdomnych – ludzi, do widoku których jesteśmy przyzwyczajeni, bo stanowią część krajobrazu miejskiego.

Wycieraczki mają zwrócić uwagę przechodniów na skalę problemu bezdomności. Z pewnością nie będzie można przejść obojętnie i bezrefleksyjnie obok ławek publicznych, przy których znajdować się będą wycieraczki z napisem „Witaj w domu”. Ten przekaz uderzać będzie wprost: „przechodniu Ty masz dom, a dla mnie to jedyne miejsce na świecie”.

Projekt Banachów wskazuje na problem zagubienia i osamotnienia, który szczególnie dotyka bezdomnych. Wycieraczki z serdecznymi, ale jakże ironicznymi stwierdzeniami przy ławkach lub na dworcu powodują, iż jeszcze mocniej zostaje wyeksplikowany problem bezdomności. Wykorzystane w innym kontekście wciąż odsyłają do progu domu, granicy między przestrzenią pełną zagrożeń  a stwarzającą poczucie bezpieczeństwa. Te semantyczne konotacje skontrastowane z kontekstem bezdomności pogłębiają artystyczne wrażenie i odsyłają do nieopisanego poczucia pustki i braku,  jakie nieustannie towarzyszy ludziom bezdomnym, dla których funkcję domu przyjmują nielegalnie dzierżawione miejsca publiczne i niczyje.

Artyści mają  na koncie wiele innych działań artystycznych realizowanych w przestrzeni miejskiej. Jednym z nich jest projekt Pin Up Girl z roku 2008, zorganizowany w fabryce drutu w Trzcielu. Polegał on na ingerencji w męskie środowisko fabryczne poprzez zastąpienie rozkładówek z nagimi kobietami, umieszczonych na szafkach robotników, reprodukcjami znanych dzieł malarskich. 

Co ciekawe, w rok po zamianie zdjęć brakowało tylko jednego z nich – Początku  świata Courbeta. W ten sposób sztuka najwyższej próby, w tym przypadku genialnego Francuza, trafiła do zwykłych ludzi.

Inna instalacja  oparta na malarstwie miała miejsce w Rybojadach, w roku 2008. Był to rodzaj malarskiego mostu z płócien, który łączył ląd i wyspę. Malarstwo stworzyło i tworzy pomost pomiędzy tym, co jest osiągalne, a tym co jest nie do zdobycia.
Artyści ingerowali również w przestrzeń miejską Torunia, podczas Art Moves, czyli festiwalu Sztuki na Billboardach w 2009 roku. W projekcie Czy wszystko jest ze sobą powiązane? wykorzystali osobliwe plakaty – początkowo nie zwracające uwagi, jednak po chwili przykuwające wzrok zaskakującym przekazem i treścią oraz powiązanymi ze sobą znakami, będącymi w gruncie rzeczy symulakrami.

Agnieszka Popek-Banach i Kamil Banach – Absolwenci Wydziału Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu. Dyplom z wyróżnieniem w pracowni prof. Stefana Ficnera. Zajmują się projektowaniem graficznym, grafiką warsztatową, malarstwem i instalacją. Prowadzą razem studio graficzne. W 2010 roku otrzymali stypendium Młoda Polska Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wystawy indywidualne i zbiorowe w kraju i zagranicą. Laureaci wielu nagród i wyróżnień. Mieszkają i pracują w Poznaniu.

Allen Ginsberg – postać nietuzinkowa i frapująca do dziś, kluczowe ogniwo amerykańskiej kontestacji lat sześćdziesiątych. Lider beatników i ikona kontrkultury. To właśnie on zainspirował Agatę Dutkowską do stworzenia projektu na konkurs Fresh Zone. Artystka udała się śladami poety po Krakowie, mieście, które Ginsberg odwiedził trzykrotnie, w latach sześćdziesiątych, osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Zderzenie tego charakterystycznego poety, otwarcie mówiącego o swej homoseksualnej orientacji seksualnej, z Krakowem stało się główną ideą przyświecającą projektowi Dutkowskiej.

Wydarzenie będzie miało charakter turystycznej wycieczki po mieście, zaś sama autorka wcieli się w rolę przewodniczki miejskiej. To zajęcie nie jest artystce obce, gdyż jako członkini grupy Insiders profesjonalnie zajmuje się oprowadzaniem po mieście alternatywnymi szlakami.

Projekt polega na intensywnym poszukiwaniu i eksploatowaniu wszelkich śladów Ginsberga, jakie odcisnęły się w pamięci mieszkańców, którzy spotkali się z nim w Krakowie. Zasłyszane historie, wywiady i wszelkie źródła pisane będą pomagały artystce w rekonstrukcji krakowskiej historii Ginsberga, ale równie ważne jest rozpoznanie mitów, które krążą wokół jego legendarnych pobytów w Krakowie. Na kanwie tych opowieści artystka ułoży narrację, która łączyć będzie prawdę z fikcją.

Wyniki swoich poszukiwań Agata Dutkowska zaprezentuje podczas historycznych wycieczek. Oprowadzanie będzie miało charakter autonomicznej wypowiedzi artystycznej, która jedynie luźno nawiązuje do formy, jaką jest turystyczna wycieczka po mieście.

Nie jest to pierwsza interwencja artystyczna Agaty Dutkowskiej w przestrzeń miejską. W sztandarowym mieście włoskiego renesansu  – Florencji, artystka ustawiła tabliczki z propozycjami, co robić z własnym ciałem, czekając w długiej kolejce do Dawida Michała Anioła. Realizacja ta komentowała rzeczywistość, w której by dotrzeć do dzieła sztuki trzeba poświęcić mnóstwo czasu, czasu który umyka. Instalacja ta proponowała łącznik pomiędzy czekaniem na sztukę, a jej kontemplowaniem. Łącznik, który sam stał się symulakrem sztuki.

Zainteresowanie artystki Krakowem nie ogranicza się do alternatywnych spacerów i Ginsberga.  Zainteresowały ją również znikające pozostałości kultury żydowskiej.  Dlatego też wynajęła na terenie krakowskiego Zabłocia – miejsca bardzo modnego, przeżywającego ostatnio  renesans – pracownię, z której obserwować będzie mieszkańców nowego osiedla Garden Residence.

Film prezentujący fragment performance’u dostępny jest na serwisie youtube: http://www.youtube.com/watch?v=EuDEN1prYv0&feature=related

Agata Dutkowska – absolwentka socjologii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz studentka intermediów na ASP. Tworzy cykle fotograficzne poświęcone estetyce śladów i napisów na murach. Fascynuje się miastem, a szczególnie historią Krakowa i jej nowymi interpretacjami, co zaowocowało pomysłem eksploracji nowych ścieżek turystycznych. Należy do grupy przewodników Insiders, działała również w grupie Pifpaf – anarchoartystycznej formacji zajmującej się interwencjami w przestrzeni publicznej.

Kiedyś uważała, że organizowanie pikników na rondach i subvertising są najlepszą strategią na przeżycie w mieście. Ostatnio szczególnie interesuje ją zjawisko amnezji w kontekście miasta – fakt, że pewne składowe swojej kultury miasto wchłania i oddaje w przetworzonej postaci jako wytwór kultury, częstokroć jednak przetrawia je i zapomina o darczyńcach. To właśnie fascynuje artystkę – zapomniane fakty miasta i ich reinterpretacja. Inspiracji szuka szczególnie w krajach byłego ZSRR, pełnego tropów kulturowych, również prowadząc warsztaty dotyczące korzeni i pamięci.

Przestrzeń publiczna odbierana jest mieszkańcom na różne sposoby i na różnych poziomach. Projekt Non-Kraków zwraca uwagę na symboliczne losy reprezentacyjnych dzielnic Krakowa, których wartość antropologiczna została zniesiona przez funkcję ekspozycyjną. Stworzenie z miasta muzeum, w którym wszystko służy tylko i wyłącznie zwiedzającym, wiąże się z utratą jego atrakcyjności dla mieszkańców, co komplikuje jego tożsamość i prowadzi do przestrzennego rozkładu.

Obok postępującego procesu symbolicznego wydziedziczania mieszkańców ze związku z Krakowem zachodzi proces równie groźny i równie gwałtowny, na który Ewelina Woźniak-Szpakiewicz zwraca uwagę w projekcie Dobra inwestycja. To, co nazywamy przestrzenią publiczną i co bezpośrednio stanowi o związku mieszkańców z miastem jako całością, systematycznie się kurczy, przechodząc w ręce prywatnych właścicieli.

W mieście pojawiają się kolejne żółte tablice informujące o prywatnych inwestycjach, które dla mieszkańców znaczą tyle, co nakaz eksmisji. Grunt przestrzeni publicznej systematycznie osuwa się mieszkańcom pod nogami, a kolejne ogrodzenia budowlane w coraz to bardziej niespodziewanych miejscach nikogo nie dziwią. Mieszkańcy tracą kolejne bastiony przestrzeni publicznej, są systematycznie wypierani przez nowe inwestycje, obok których przechodzą z biernym przyzwoleniem, bo nie istnieje odpowiedni język protestu.

Przestrzeń publiczna zawłaszczana jest przez developerów, których siła przebicia znacznie przekracza prężność społeczności lokalnych i samorządów. Dobra inwestycja ma zwrócić uwagę na niezborność polityki zarządzania przestrzenią publiczną i granice społecznego przyzwolenia – jak daleko inwestor musi się posunąć, by zmusić mieszkańców do reakcji. Na czas festiwalu artystka zamieni się w inwestora i swoimi radykalnymi projektami spróbuje zmusić mieszkańców do sprzeciwu.

Prywatyzacja przestrzeni publicznej idzie w parze z prywatyzacją zysków i uspołecznieniem szkód wynikających dla mieszkańców z tego typu inwestycji. Projekt Dobra inwestycja ma zaktywizować mieszkańców; poprzez ukazanie wymiaru strat związanych z pozbawioną kontroli manipulacją gruntami ma zmusić ich do wyraźnego sprzeciwu i zainteresowania przestrzenią, która może decydować o tożsamości Krakowa. Obok celów społecznych – wyrwania mieszkańców z biernego przyzwolenia na nieograniczone działania developerów – projekt ma wyraźne cele polityczne, wzywa do regulacji obrotu gruntami publicznymi i stworzenia precyzyjnych planów zagospodarowania przestrzeni. Przypomina, że miasto wymaga szczególnej ochrony, bo wystawione na wolny rynek i zależne tylko od globalnego kapitału, bardzo szybko może przestać być miastem.

Ewelina Woźniak-Szpakiewicz – architekt, urban explorer, czasami muzyk. Doktorantka na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, prowadzi zajęcia w Wyższej Szkole Technicznej w Katowicach oraz w Międzynarodowym Centrum Kształcenia i Studiów Urbanistycznych PK. Związana z firmą Mofo Architekci, prowadzi pracownię projektową Up Studio, niegdyś członkini grupy artystycznej Pif-Paf. Szczególnie interesuje ją problematyka wpływu mobilnych i tymczasowych  form architektonicznych/artystycznych na kształt współczesnej przestrzeni publicznej. Mieszka i pracuje w Krakowie.

fot. Nikko/Machina Fotografika

Kto będzie przechodził krakowską ulicą Nową podczas trwania ArtBoom Tauron Festival, może odkryć swoją podobiznę na fasadzie jednej z kamienic. Nie będzie ona jednak zwyczajna. Artystki z Grupy Might przeniosą przechodniów w świat animacji, generując przestrzeń w czasie rzeczywistym. Projekt Chmury, realizowany w ramach konkursu Fresh Zone, poruszy istotną kwestię architektury przyszłości.

Projekt podda pod dyskusję to, czy współczesna architektura powinna być odbiciem środowiska otaczającego ją samą. Większość współczesnych budynków funkcjonuje jako jednolity, spójny organizm o ustalonym planie, który ma być realizowany. Projektuje się z intencją, by budynki „trwały” w zmieniającym się środowisku, a nie wchodziły z nim w dialog. Fasada - Chmury zakładająca partycypację przechodniów w procesie jej własnej kreacji, przełamuje stereotypowe myślenie o architekturze. Instalacja “obserwuje” przestrzeń, pobiera z niej dane, a następnie przetwarza na swój własny język przekształceń i możliwości. Artystki tworzą filtr, swego rodzaju negatyw, przez który oglądamy dane miejsce. Uczestnik musi otworzyć się na nowy punkt widzenia, a skoro nie wie w jaki sposób i wedle jakiego algorytmu obraz się realizuje, wrażenie jakiemu ulega może być czysto surrealistyczne.

Dziewczyny tworzące Grupę Might, czyli Katarzyna Jakubowska i Joanna Wabik, jako absolwentki architektury Politechniki Krakowskiej potrafią zręcznie poruszać się po meandrach sztuki i wykorzystywać jej możliwości.
Działając na pograniczu instalacji, architektury i aktywnego performance’u wywracają do góry nogami zastany porządek rzeczy. Przestrzeń i jej odczuwanie filtrują przez swoją twórczość, co w konsekwencji daje efekt przyjemnego wstrząsu, swego rodzaju żartu artystycznego.

Artystki w swoich pracach szukają kontaktu z odbiorcą właśnie poprzez generowanie pozytywnych emocji. Co więcej, wkraczając na teren przestrzeni publicznej, proponują widzom udział w swoich projektach. Dzięki temu widzowie mogą wkroczyć w świat sztuki i stać jej częścią.

Krakowski rynek wraz z przylegającymi doń ulicami uważany jest za serce miasta. To reprezentacyjna dzielnica Krakowa oddzielona od pozostałych Plantami i symbolicznym murem obronnym wraz z basztami i bramami miejskimi. Odrębność Starego Miasta dodatkowo podkreśla obowiązująca tam strefa ograniczonego ruchu – na ten teren wjeżdżać mogą jedynie ci, którzy posiadają odpowiednią wizę. Ścisłe centrum Krakowa funkcjonuje jak miasto w mieście i właśnie na tej relacji – między Krakowem a Starym Krakowem – skupia swoją uwagę Rozalia Kostka.

Na ulicach prowadzących do centrum miasta pojawią się znaki drogowe informujące o opuszczaniu Krakowa. Pomysł prowokacyjny i chyba nie mający wiele wspólnego z żartem, bo nikt, widząc majaczącą na horyzoncie wieżę mariacką, nie uwierzy, nie nabierze się, bo będzie pewien, że nie opuszcza miasta, ale przeciwnie, zagłębia się weń, jest coraz bliżej jego fundamentów.

Ale jeśli nie chodzi o opuszczenie administracyjnych granic Krakowa, to o co? Czy możemy mówić o innego rodzaju granicach? Te podstawowe pytania, do postawienia których sprowokuje projekt Non-Kraków, odsyłają do problemu tożsamości miasta i jego związku z mieszkańcami.

Czy ta wydzielona plantami enklawa – czysta, dobrze chroniona, odnowiona i prestiżowa – ma cokolwiek wspólnego z pozostałą częścią miasta, z jego peryferiami? Ta reprezentacyjna część podkreślana jest przez wyraźne granice, które oddzielają ją od pozostałych dzielnic, ale to przestrzenne zhierarchizowanie nie musi jeszcze komplikować tożsamości tego miejsca. Jest rzeczą zupełnie normalną, że starówka stanowi centrum kulturalne miasta – tam mieszkańcy spotykają się, odpoczywają, idą do teatru. Mimo przestrzennej odrębności starówka jest miejscem, w którym symbolicznie splatają się wszystkie dzielnice i to ona, przez swoją integrującą funkcje, nadaje tożsamość miastu jako całości.
Rynek pełni funkcję magiczną, a wznoszący się w jego obrębie ratusz z jednej strony odsyła do administracyjnego centrum, z drugiej stanowi słup totemiczny, który potwierdza zwartość i stabilność miejskiej przestrzeni. Każdy kontakt z rynkiem można rozumieć jako odnowienie związku z miastem.

Blokowiska, zakorkowane ulice, ciemne, niebezpieczne zaułki, rudery, zaśmiecone chodniki, brak miejsc parkingowych – z takim Krakowem większość mieszkańców ma do czynienia znacznie częściej niż z kulturalną enklawą Starego Miasta, ale mimo to na wyższym poziomie miasto splata się w całość, która nie mogłaby funkcjonować bez centrum.
Jeśli projekt Non-Kraków miałby dotyczyć tak rozumianych przestrzennych relacji miasta, prowokacyjne znaki należałoby uznać za nieuzasadnione, bo wszystkie dzielnice są zależne od Starego Miasta, które tylko pozornie jest miejscem odrębnym.
Jednak ta pozytywna odpowiedź w istocie jest ucieczką od problemów, które Rozalia Kostka w swoim projekcie eksponuje. Nie chodzi bowiem o podkreślenie przestrzennej hierarchizacji miasta (która jest oczywista), ale o pytanie, czy istnieje jeszcze magiczny związek między mieszkańcami i starówką, który z tej hierarchizacji czerpie uspójniającą przestrzeń siłę. Stare Miasto stanowi wartość nie tyle przestrzenną, co rozumianą w kategoriach antropologicznych. Jeśli te przestaną być odpowiednie dla opisu relacji mieszkańców z miastem, starówka straci swoją magiczną funkcję i nie tylko ona stanie się miejscem osobnym, ale też wszystkie inne dzielnice rozsupłają w pozbawiony związków melanż. W tej perspektywie znaki informujące o opuszczaniu przestrzeni Krakowa okazują się zupełnie uzasadnione, a należałoby nawet spytać, czy w ogóle warto mówić o czymś takim jak Kraków, czy rzeczywiście jest co opuszczać i do czego wkraczać.

Podstawowy problem, na jaki projekt Non-Kraków zwraca uwagę, to przesunięcie funkcji starówki z tożsamościowej na funkcję czysto ekspozycyjną i komercyjną. Rynek, uznawany dawniej za serce miasta, kulturalny salon i miejsce spotkań artystycznej śmietanki, stał się własnością turystów, tracąc tym samym swą miejską tożsamość. Wzmożony ruch turystyczny, całkowita komercjalizacja i swoiste uprzemysłowienie krakowskiego Runku Głównego sprawiły, że wielu mieszkańców omija to miejsce, szukając schronienia na Kazimierzu, czy w Podgórzu. Już teraz jednak widać, że i te miejsca czeka podobny los.
Przestrzeń, która nadawała miastu tożsamość i pozwalała mieszkańcom odnowić relację z Krakowem jako całością, dziś zorganizowana jest specjalnie dla ludzi obcych, jest rodzajem muzeum, w którym wszystko służy zwiedzającym i tylko dla nich jest przeznaczone.
Rozalia Kostka zwraca uwagę na to, jak ważną funkcję pełni dla miasta starówka oraz na konsekwencje pozbawienia Krakowa miejsca, które jest (lub było) czymś znacznie więcej, niż najbardziej atrakcyjnym fragmentem urbanistyki i architektury.

Rozalia Kostka – Studiuje na wydziale rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, stypendystka Socrates/Erasmus w Ecole Superieure des Arts Applique et des Metirs d’arts Olivier de Serres w Paryżu (ESAAMA). Laureatka wielu konkursów m.in. na zagospodarowanie ronda w Grodzisku Mazowieckim. Uczestniczyła w festiwalu Przemiany w Warszawie w 2009 r. W swoich pracach często odwołuje się do relacji pomiędzy człowiekiem a jego otoczeniem. Zarówno przestrzeń miejska jak i środowisko naturalne są elementami, które wpływają na jej twórczość. Inspiracją często stają się dla niej absurdalne skojarzenia, niekonwencjonalne zachowania oraz prowokacja.

Dominik Antonik

Magdalena Lazar podczas ArtBoom Tauron Festival zamruga do krakowian okiem. Nie będą to jednak zwykle zaloty, czy kobiece zaczepki i prowokacje. Projekt nie ma nic wspólnego z subtelnym uwodzeniem, bo artystka pozbawiona jest możliwości dyskretnego spuszczenia powiek, zarumienienia się i udawania, że spotkanie się z kimś wzrokiem to był przypadek, że nie śmiała, nie miała takiej intencji i w ogóle nie ma o czym mówić…

Nie może uciec swoim wzrokiem, ani ukryć ciekawskiego oka z prostej przyczyny – gałka oczna, która spod Teatru im. Juliusza Słowackiego  będzie spoglądać na krakowian, urosła do nieprzeciętnych rozmiarów. Kiedy ludzkie oko osiąga objętość kilku centymetrów, objętość gałki ocznej, o której mowa, wynosi kilkanaście metrów sześciennych.

Do projektu zostanie wykorzystany duży balon, który wkrótce zostanie zainstalowany w pobliżu Teatru im. Juliusza Słowackiego. Artystka wyświetli na nim wizualizację oka o ogromnej rozdzielczości. Niejednokrotnie próbowano wykorzystać powłoki tego typu „statków powietrznych” jako przestrzeń reklamową, ale wiązało się to z poważnymi komplikacjami wizualnymi – ze względu na kolistość obiektu, obraz był zniekształcany i rozmywany. W wypadku projektu Oko czynnik zazwyczaj deformujący projekcję okazuje się atutem, bo dokładnie odpowiada anatomicznemu kształtowi gałki ocznej.

Pomysł na Oko zrodził się pod wpływem surrealistycznej grafiki Odillona Redona, przedstawiającej oko-balon.

Urzeczywistnienie pomysłu Redona zapowiada się bardzo efektownie i wprowadzi surrealizm do przestrzeni miejskiej. Jednak sfera pytań, do których zadawania projekt Oko inspiruje, znacznie przekracza kwestie doświadczenia niesamowitości i zdziwienia. Oko bezpośrednio wiąże się z analizowanym przez Foucaulta Panoptikonem – modelem więzienia w którym każdy może być obserwowany przez strażnika, który nie zdradza swojej obecności. Więźniowie nie wiedzą, czy w danym momencie są obserwowani, ale zdając sobie sprawę z tej możliwości, wyrabiają w sobie nawyk samokontroli i autocenzury. Krytyka postmodernistyczna przeniosła ten model na społeczeństwo, ściśle wiążąc jego wewnętrzne uwarunkowania z władzą i polityką, która przeniknęła do struktur społecznych i z ukrycia sprawuje kontrolę. Projekt porusza zatem istotny problem wolności i autonomii jednostki w przestrzeni miejskiej. Człowiek będzie obserwowany przez wielkie oko, symbolizujące kontrolę sprawowaną przez miasto. Na rogach ulic, w budynkach, w patrolowych śmigłowcach – miasto naszpikowane jest kamerami i nadajnikami skrupulatnie rejestrującymi każdy ruch jednostki. A jeśli nie kamera, to oczy przechodniów kontrolują nas z każdej strony – kiedy nasze zachowanie zacznie odbiegać od normy, zadziała kontrola społeczna i zostaniemy napiętnowani.
O tym wszystkim przypomina projekt Magdaleny Lazar – Oko, który ponadto uruchamia mechanizm intertekstualnych skojarzeń: od oka Wielkiego Brata, po oko Opatrzności.

Magda Lazar – Urodziła się w 1986 r. w Rudzie Śląskiej. Ukończyła Liceum Plastyczne w Katowicach ze specjalizacją metaloplastyka. Studiuje  grafikę na ASP w Krakowie. Zajmuje się szeroko pojętym obrazowaniem cyfrowym, animacją, malarstwem, rysunkiem oraz tradycyjnymi technikami graficznymi. Fascynują ją możliwości ale i pułapki tak zwanych nowych mediów. Należy do grupy artystycznej Prassa.

Swoją twórczość Magdalena Lazar przybliża na autorskim blogu:    http://bezkuklok.blogspot.com/

Poniżej prezentujemy zdjęcia z wizji lokalnej przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego.